Jij bent niet je patronen

Ze sturen je, totdat je ze ziet

We hebben ze allemaal: patronen. Manieren waarop we reageren, denken, voelen of handelen die zo vertrouwd zijn geworden dat we ze vaak niet eens meer bewust opmerken.

Misschien zeg je automatisch ja, terwijl je eigenlijk nee voelt. Misschien wil je graag de controle houden, vind je het lastig om hulp te vragen of leg je de lat steeds opnieuw hoog voor jezelf. Of misschien trek je je juist terug wanneer iets spannend, pijnlijk of confronterend wordt.

Vaak denken we: zo ben ik nu eenmaal.

Maar wat als dat niet helemaal waar is?

Wat als het geen vast onderdeel van jouw persoonlijkheid is, maar een patroon dat ooit is ontstaan omdat het je hielp?

Wat is een patroon?

Een patroon is een terugkerende manier van waarnemen, voelen en reageren. Het wordt als het ware een automatische route die je brein en lichaam steeds opnieuw nemen. Het is dus een onbewust patroon, wat regelmatig terugkeert. 

Veel van deze patronen ontstaan al vroeg in ons leven. Als kind leren we voortdurend wat nodig is om ons veilig, geliefd en verbonden te voelen. We passen ons aan onze omgeving aan en ontwikkelen strategieën die ons op dat moment helpen.

Misschien leerde je bijvoorbeeld dat je waardering kreeg wanneer je goed presteerde. Dat het belangrijk was om rekening te houden met anderen. Dat boos worden niet gewenst was. Of dat je beter zelf de controle kon houden omdat je niet wist wat je van anderen kon verwachten.

Zo'n strategie kan op dat moment heel functioneel zijn.

Alleen kan een patroon blijven bestaan, óók wanneer je het inmiddels niet meer nodig hebt.

Wat ooit een oplossing was, kan later een beperking worden.

Vijf patronen die je misschien herkent

Patronen kunnen zich op ontzettend veel manieren uiten. Toch zijn er een aantal reacties die we regelmatig terugzien.

De pleaser
Je voelt feilloos aan wat anderen nodig hebben en staat graag voor mensen klaar. Nee zeggen kan lastig zijn. Soms ga je zo vaak over je eigen grenzen heen dat je pas achteraf merkt hoeveel energie het je heeft gekost.

De controlfreak
Je regelt het liefst alles zelf. Loslaten, delegeren of vertrouwen op een ander voelt ongemakkelijk. Controle geeft je rust en veiligheid, maar kan tegelijkertijd ontzettend vermoeiend zijn.

De vermijder
Wanneer iets spanning of ongemak oproept, stel je het uit of trek je je terug. Dat geeft op korte termijn rust, maar het onderliggende gevoel of probleem blijft vaak aanwezig.

De presteerder
Je haalt veel voldoening uit wat je bereikt. Tegelijkertijd kan je eigenwaarde ongemerkt verbonden raken met wat je dóét in plaats van met wie je bént. Stilzitten of niets hoeven kan daardoor verrassend moeilijk zijn.

De verdediger
Je bent alert op afwijzing, kritiek of dreiging. Je kunt snel in de verdediging schieten, boos worden of afstand nemen. Niet omdat je bewust voor die reactie kiest, maar omdat er iets in jou probeert te voorkomen dat je opnieuw gekwetst wordt.

Misschien herken je jezelf duidelijk in één patroon. Misschien juist in meerdere. Dat is heel normaal: afhankelijk van de situatie kunnen verschillende patronen naar voren komen.

Hoe weet je dat iets een patroon is?

Een belangrijke aanwijzing is herhaling.

Je neemt je bijvoorbeeld voor om de volgende keer wél je grens aan te geven, maar voordat je het weet heb je alweer ja gezegd. Je weet rationeel dat je iets mag loslaten, maar je lichaam blijft onrustig. Of je belandt steeds opnieuw in vergelijkbare situaties en vraagt je af:

Waarom gebeurt dit nou iedere keer?

Je kunt een patroon vaak herkennen doordat:

• je dezelfde reactie vaker hebt;
• de reactie bijna automatisch lijkt te ontstaan;
• je achteraf denkt: waarom deed ik dat nou weer?;
• anderen het patroon soms eerder herkennen dan jijzelf;
• je rationeel weet wat je anders zou willen doen, maar veranderen toch moeilijk blijkt.

En juist dat laatste is interessant.

Want begrijpen dat je iets anders wilt, betekent nog niet automatisch dat het oude patroon verdwijnt.

Achter gedrag zit vaak een behoefte

Wanneer we alleen naar het gedrag kijken, kunnen we streng voor onszelf worden.

Ik moet gewoon beter mijn grenzen aangeven.
Ik moet minder controle willen houden.
Ik moet niet zo perfectionistisch zijn.

Maar daarmee kijken we alleen naar wat er aan de buitenkant gebeurt.

Interessanter is de vraag:

Waarom is dit patroon ooit ontstaan?

Wat probeerde het je te brengen?

Veiligheid? Erbij horen? Erkenning? Controle? Liefde? Rust? Bescherming tegen afwijzing?

Wanneer je daar nieuwsgierig naar kunt kijken, verandert de manier waarop je naar jezelf kijkt. Het patroon is dan niet iets wat 'weg moet', maar iets wat ooit een functie heeft gehad.

Zien wat je automatisch doet

Bewustwording is daarom een belangrijke eerste stap.

Zolang een patroon volledig automatisch verloopt, lijkt het alsof je simpelweg zo bent. Zodra je je patronen gaat herkennen, ontstaat er een klein beetje ruimte tussen wat je voelt en hoe je daarop reageert.

Je kunt jezelf bijvoorbeeld afvragen:

Wat gebeurt er nu eigenlijk in mij?
Waarom raakt dit me zo?
Herken ik dit gevoel van eerder?
Waar probeer ik mezelf op dit moment tegen te beschermen?
Wat heb ik eigenlijk nodig?

Je hoeft het antwoord niet meteen te weten.

Alleen al leren waarnemen zonder direct in je automatische reactie te schieten, kan iets in beweging brengen.

Van automatisch reageren naar bewust kiezen

Dat is uiteindelijk waar verandering begint.

Niet bij jezelf dwingen om anders te zijn, maar bij het herkennen van wat er gebeurt.

Wanneer je gaat begrijpen waar een reactie vandaan komt, kun je onderzoeken of die oude strategie nog bij jouw leven van nu past. En ontstaat er langzaam ruimte voor een andere keuze. Het doorbreken van je patronen.

Binnen NEI-therapie kijken we daarom niet alleen naar het gedrag of de klacht die zichtbaar is, maar juist naar wat daaronder ligt. Welke emotionele gebeurtenissen, overtuigingen of oude ervaringen kunnen verbonden zijn geraakt aan de reactie die steeds opnieuw naar voren komt?

Het doel is niet om een stukje van jezelf af te wijzen of 'weg te maken'. Het gaat juist om bewustwording: ontdekken wat jouw systeem nog vasthoudt en onderzoeken wat niet langer nodig is.

Want je bént niet de pleaser.
Je bént niet de controlfreak.
Je bént niet de vermijder, presteerder of verdediger.

Het zijn manieren waarop je hebt leren omgaan met wat je hebt meegemaakt.

Je bent niet je patronen.
Maar wanneer je ze gaat zien, ontstaat er ruimte om niet langer automatisch door die patronen geleid te worden.